Gepubliceerd op: 16/03/2026
Dit blog is op 10 maart 2026 gepubliceerd in Pensioen Pro.
Pensioenfondsen communiceren soms jarenlang te hoge bedragen, zonder dat deelnemers het door hebben. Het herstel van fouten kan hun financiële planning serieus raken, waarschuwt ombudsman Jeroen Steenvoorden.
Ik ontvang regelmatig geschillen over pensioenuitkeringen die verlaagd worden. Dit omdat de pensioenuitvoerder erachter is gekomen dat de uitkering te hoog is vastgesteld.
Fouten maken kan natuurlijk en herstellen ook. Maar het maatschappelijk begrip voor correcties neemt af als de hogere bedragen vele jaren genoemd zijn in verschillende uitingen, zoals pensioenoverzichten, brieven en pensioenplanners.
De deelnemers hebben gerekend op die hogere bedragen in hun financiële planning en verwachtingen. Als ze hier pas laat, bijvoorbeeld na pensionering, mee geconfronteerd worden, dan is hen veel handelingsperspectief ontnomen. Als de correcte pensioenbedragen waren gecommuniceerd, had de deelnemer bijvoorbeeld meer kunnen sparen of later met pensioen kunnen gaan.
‘Geen schade’
Pensioenfondsen stellen – vaak gesteund door de rechterlijke uitspraken – dat er geen schade is, omdat de indiener van het geschil krijgt waar hij/zij op grond van het reglement recht op heeft. De lat voor een schadevergoeding op basis van onrechtmatige daad ligt in de praktijk erg hoog.
Een beroep op gerechtvaardigd vertrouwen slaagt vaak ook niet. Teleurstelling is geen schade.
Ik vind dit meestal te kort door de bocht vanuit financieel planningsperspectief. Het ‘recht’ is niet altijd hetzelfde als ‘rechtvaardig’.
Monopoly-spel
Een pensioenjurist van een uitvoerder maakte vorig jaar in een column de vergelijking met het kaartje uit Monopoly: ‘Een vergissing van de bank in uw voordeel’. Zo werkt het recht volgens hem niet in de praktijk. Hij illustreert dit met een uitspraak van een gerechtshof, waarin de deelnemer geen rechten kon ontlenen aan zijn upo.
De indieners van de geschillen die ik spreek, waren zich er echter zelden van bewust dat ze te veel ontvingen. Ze wisten niet dat er sprake was van een ‘vergissing in hun voordeel’. Het is echt te veel gevraagd om te verwachten dat deelnemers op basis van hun pensioenreglement zelf hadden kunnen berekenen wat ze hadden moeten ontvangen.
Terugvorderingen
De meeste pensioenfondsen vorderen een te hoge uitkering niet terug, als de deelnemer zich niet bewust was dat de ontvangen uitkering te hoog was. Dit is in lijn met de strekking in het servicedocument ‘Herzien van pensioenen’ van de Pensioenfederatie. Maar er bestaat daarop een uitzondering: als het ‘kenbaar’ had moeten zijn voor de deelnemer dat het bedrag te hoog was. Oftewel: de deelnemer had er niet op mogen vertrouwen dat het bedrag correct was.
Soms zijn er pensioenfondsen die iets te gemakkelijk aannemen dat zaken ‘kenbaar’ waren bij de deelnemer. Er zijn ook pensioenfondsen die aan mij melden dat dit advies van de Pensioenfederatie niet bindend is en dat zij een eigen strenger terugvorderingsbeleid hebben.
Motief
Het motief van de pensioenfondsen is veelal dat zij geen eigen vermogen hebben en dat het niet terugvorderen van een te hoge uitkering ten koste gaat van de andere deelnemers.
De bescherming van de collectiviteit gaat hier boven de bescherming van het individu. Dit terwijl het in de meeste geschillen waarin ik bemiddel gaat om zeer marginale bedragen voor de collectiviteit en relevante bedragen voor het individu. Bij het herzien van toekomstige uitkeringen kan mijns inziens ook meer gebruik worden gemaakt van gewenningsuitkeringen, waardoor de deelnemer de tijd krijgt om zijn uitgavenpatroon aan te passen.
Te laag
Ook ontvang ik geschillen over te lage pensioenuitkeringen die naar boven bijgesteld worden. Vaak gaat het geschil dan over de gemiste rente en de fiscale schade die ontstaat door de nabetaling. Soms is het schrijnend dat mensen jarenlang een te laag pensioen hebben gehad en daardoor minder konden genieten. Als de nabetaling pas komt als fysieke beperkingen zijn ingetreden, is dit toch wel zuur.
Wetgever
De wetgever heeft er ook niet voor gekozen om sancties te zetten op het niet voldoen aan de vereiste correcte communicatie in artikel 48 Pensioenwet. Wel kan de AFM optreden tegen pensioenfondsen die niet aan dit artikel voldoen. Maar de gedupeerde deelnemer kan hier niet direct rechten aan ontlenen.
Bij de beantwoording van Kamervragen is in het verleden een paar keer aangegeven dat het bij informatieverstrekking door pensioenfondsen ging om een resultaatverplichting en niet om een inspanningsverplichting. Echter, in recentere beantwoording van Kamervragen door de minister van Sociale Zaken is weer een lijn gekozen die aansluit bij de rechterlijke uitspraken. Het pensioenreglement is bepalend.
Oproep
Nu het pensioenstelsel steeds individueler wordt, roep ik de wetgever en de Pensioenfederatie op de bescherming van het individu ten opzichte van de collectiviteit te versterken. Dit is goed voor het vertrouwen in het pensioenstelsel en een stimulans voor pensioenfondsen om zaken correct te administreren.
Ten slotte nog een pluim aan de pensioenfondsen die zelden of nooit geschillen hebben over dit onderwerp. Zij zullen dan ook geen last hebben van nadere (zelf)regulering.